Fundacja to organizacja, która działa nie dla zysku, lecz po to, by realizować określony cel społeczny. W Polsce każda fundacja opiera się na statucie i nadzorowana jest przez organy państwowe. To nie firma, choć potrafi zaskoczyć poziomem zaangażowania i organizacji. Większość z nas słyszała o fundacjach charytatywnych czy edukacyjnych. Ale jak to wszystko funkcjonuje w praktyce?
Co to jest fundacja i na jakiej podstawie działa?
Najprościej rzecz ujmując, fundacja powstaje, gdy założyciel (albo grupa założycieli) przekazuje majątek na ważny społecznie cel, deklarując go w akcie fundacyjnym. To właśnie dokument założycielski pokazuje, na co i dlaczego powstała dana fundacja. Na jego podstawie urząd rejestrowy wpisuje ją do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS). Od tego momentu fundacja może działać – organizować programy, zbierać środki i prowadzić projekty.
Czy fundacja to to samo, co przedsiębiorstwo?
Nie. Fundacje nie powstają dla zysku, choć mogą prowadzić działalność gospodarczą. Jednak środki uzyskane z tej działalności muszą być przeznaczone na realizację celów statutowych, nie na prywatny majątek fundatora. Dla porównania, małe i średnie przedsiębiorstwa w Polsce nastawione są na osiąganie zysków i rozwój kapitału właściciela.
Gdzie leży różnica? Krótka analogia
Wyobraź sobie, że fundacja to park miejski. Działa, żeby służyć ludziom – dostępny jest dla każdego, a zyski z ewentualnej kawiarni czy wypożyczalni rowerów przeznaczane są na nowe ławki czy utrzymanie czystości. Za to przedsiębiorstwo przypomina prywatną kawiarnię obok: jeśli zarobi, właściciel może wydać te pieniądze w dowolny sposób.
Jak wygląda codzienne działanie fundacji?
Na co dzień fundację prowadzi zarząd. To on jest odpowiedzialny za wszystkie decyzje, projekty i reprezentację na zewnątrz. Fundacja może zatrudniać pracowników, współpracować z wolontariuszami albo innymi organizacjami. Czasem są to tylko 2-3 osoby; innym razem – setki współpracowników w całej Polsce.
Działa przejrzyście – musi prowadzić sprawozdania finansowe, raportować o wydatkach i działaniach. Instytucje nadzorujące mogą pytać o wszystko. Trochę uciążliwe, jednak buduje to zaufanie społeczne i daje pewność, że działalność ma sens.
Dlaczego warto powołać fundację?
Fundacja pozwala skupić się na realizacji celów społecznych – edukacji, pomocy, nauce, kulturze. Pozwala korzystać z grantów, dotacji czy odpisów podatkowych (1,5% podatku PIT). Nie kierują nią chęć zysku ani indywidualne interesy.
Pewnie nie każdy o tym myśli, ale dla cudzoziemców mieszkających w Polsce fundacja może być też sposobem na integrację i realny wpływ na sprawy lokalne.
Czy fundacja może prowadzić własny biznes?
Tak, lecz z ograniczeniami. Tylko wybrane rodzaje działalności są dozwolone. Dochód z aktywności gospodarczej musi być przeznaczony w całości na cele statutowe – tu nie chodzi o bogacenie się, lecz o wsparcie ważnych spraw.
Przedsiębiorczość społeczna – nowy trend?
Ostatnio sporo mówi się o przedsiębiorczości społecznej – organizacjach, które łączą działalność biznesową z misją społeczną. To często formy z pogranicza fundacji i firm, na przykład spółdzielnie socjalne. Ich główny cel to wpływ na otoczenie, a nie prywatny zysk.
Fundacja – czy to coś trudnego?
Założenie fundacji wymaga formalności, ale w praktyce najważniejszy jest pomysł i konsekwencja. Wymagane dokumenty to akt fundacyjny, statut i zgłoszenia do KRS. Dobrze działać według przejrzystego planu i w jasny sposób rozliczać się z wydatków. Fundacje przechodzą kontrole, dlatego urzędnicy oraz społeczeństwo mogą mieć wgląd w to, co dzieje się z przekazanymi na cele społeczne pieniędzmi.
„Ewolucyjny szlak: Jak fundacje wyrosły z potrzeby?”
Historia fundacji w Polsce sięga jeszcze czasów średniowiecza, gdy bogaci obywatele fundowali szkoły czy szpitale. Z czasem zmieniały się przepisy, cele i możliwości. W PRL fundacje praktycznie przestały istnieć, a współczesną formę zawdzięczamy reformom po 1989 roku. Dziś fundacji jest w Polsce ponad 26 tysięcy i ich liczba wciąż rośnie.
Podsumowanie: Jak działa fundacja – w pigułce
Fundacja w Polsce działa na podstawie aktu fundacyjnego i statutu. Musi być wpisana do KRS. Celem jest realizacja ważnych zadań społecznych. Prowadzi działalność przejrzystą – rozlicza się z wydatków i osiągnięć. Może, ale nie musi, prowadzić działalność gospodarczą. Wszystko zależy od przyjętej misji i pomysłowości założycieli.
Jeśli zastanawiasz się, czy fundacja to dobry wybór – pomyśl, co i dla kogo chcesz zmieniać. Czasem prosta inicjatywa potrafi mieć znaczenie większe niż najdroższa inwestycja. Właśnie dlatego fundacje w Polsce wciąż zyskują na znaczeniu.